همشهری آنلاین – گروه سیاسی: بهدنبال تسلط روزهای اخیر انصارالله یمن بر تنگهراهبردی بابالمندب، اکنون برخلاف معادلات واشنگتن، تهران و صنعا به بازیگران تعیینکننده منطقه تبدیل شدهاند. آمریکا اکنون با یک واقعیت راهبردی کمسابقه مواجه است؛ فشار بر واشنگتن دیگر به یک جبهه محدود نیست و دو گلوگاه حیاتی انرژی و تجارت جهانی، یعنی تنگه هرمز و بابالمندب، همزمان به نقاط فشار علیه منافع آمریکا و متحدانش تبدیل شدهاند.
در تنگههرمز، ایران با بستن این آبراهه و ایجاد سازوکار جدید برای مدیریت تردد و گفتوگوهای مستقیم با عمان، نشان داده امنیت تنگههرمز بدون رضایت تهران قابل تعریف نیست. همزمان انصارالله یمن نیز با پیشروی در سواحل غربی یمن و تصرف جزیره راهبردی «میون» در ورودی بابالمندب، موقعیت خود را در یکی از مهمترین گلوگاههای کشتیرانی جهان تقویت کرده و عملا یکی از مسیرهای اصلی دور زدن تنگههرمز را در دست گرفتهاست.
در چنین شرایطی مجموعهای از تحولات سیاسی، نظامی و امنیتی جاری در منطقه، درحال محدودسازی روزافزون نقش آمریکا در غربآسیاست؛ تحولی که نه تنها هزینههای آتشافروزی کاخسفید در منطقه را دوچندان خواهد کرد، بلکه متحدان واشنگتن را با سرعت بیشتری به سمت کاهش وابستگیهای چندوجهی به این کشور هدایت خواهد کرد.
پتک تنگه هرمز بر سر آمریکا
در طول بیش از ۶ ماه گذشته از آغاز جنگ تحمیلی سوم، ایران ضربات سنگینی در حوزههای مختلف، به آمریکا وارد کردهاست که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود.
۱
بستن تنگه هرمز
- اقدام: بسته نگه داشتن تنگههرمز
- نتیجه: محدود شدن اساسی تردد کشتیها و نفتکشها
- پیامد: تثبیت این گزاره که تنگههرمز دیگر صرفاً یک مسیر بینالمللی بیطرف نیست.
- محورها:
- براساس آخرین دادههای بینالمللی کشتیرانی، عبور کشتیها از تنگههرمز به میانگین روزی ۷ شناور محدود شدهاست.
- بسته ماندن تنگههرمز، واقعیت ادعاها و لفاظیهای دولت آمریکا و شخص رئیسجمهور این کشور درباره وضعیت این آبراهه را نمایان کردهاست.
- این وضعیت یک پیام سیاسی و اقتصادی مهم برای آمریکا دارد؛ اینکه حضور نظامی در منطقه به معنای توانایی کنترل کردن جریان انرژی نیست.
- هرچه عبور کشتیها کاهش یابد، ریسک بیمه و حملونقل افزایش پیدا میکند، عرضه جهانی نفت محدودتر میشود و بازار نسبت به آینده انرژی حساستر خواهد شد.
- نکته ویژه: از زمان آغاز جنگ علیه ایران، بسیاری از کشورها، از جمله آمریکا، بهمنظور مقابله با کاهش عرضه، بخشی از ذخایر راهبردی نفت خام خود را به بازار عرضه کردهاند؛ ذخایری که کاهش نآن، از دلایل اصلی روند افزایشی قیمتها در بازارهای جهانی بهحساب میآید.
۲
افزایش قیمت نفت
- موضوع: تسلط ایران بر ترددها در تنگههرمز
- تحول: روند افزایشی قیمت نفت در بازارهای جهانی
- پیامد: عبور قیمت نفت از ۱۰۵ دلار در بازارهای جهانی
- نتیجه:
- کاهش بیسابقه محبوبیت ترامپ در افکارعمومی داخل آمریکا
- احساس خطر جمهوریخواهان از نتایج انتخابات میاندورهای
- شکست فضاسازیهای تبلیغاتی و رسانهای درباره کنترل داشتن آمریکا بر تنگههرمز
- ناکامی در پیگیری خط تبلیغی «باز بودن تنگه هرمز» و «عبور مستمر نفتکشها» از این آبراهه
۳
سازوکار ایرانی تنگه هرمز
- موضوع: تدوین سازوکار ایرانی بر مدیریت ترددها در تنگههرمز
- اقدام: راهاندازی نهاد مدیریت آبراه خلیجفارس (PGSA)
- زمان: ۱۵ اردیبهشتماه ۱۴۰۵
- نکات ویژه:
- ایجاد سازوکاری تازه ازسوی ایران برای مدیریت ترددها از تنگههرمز، خط پایانی بر نقشآفرینیهای فرامنطقهای بهحساب میآید.
- اقدام راهبردی ایران، امنیت بومی تنگه هرمز بدون نیاز به حضور ناوهای آمریکایی را تضمین میکند.
- تبدیل یک «واقعیت میدانی» به «قاعده سیاسی» وجه دیگر اهمیت راهبردی ایجاد نهاد تازهتاسیس ایران است.
- ارزیابیهای بینالمللی نشان میدهد نهاد مدیریت آبراه خلیجفارس به مرجع اصلی مورد توجه طیف گستردهای از کشتیهای عبوری از این منطقه تبدیل شدهاست.
۴
گفتوگو با عمان منهای آمریکا
- موضوع: پیشبرد گفتوگوهای دوجانبه ایران و عمان درباره مدیریت تنگههرز
- اقدام: کنار گذاشتن آمریکا از معادلات تعیین وضعیت ترددها از تنگههرمز
- نکات ویژه:
- مذاکرات تهران و مسقط میتواند مقدمهای برای شکلگیری یک سازوکار منطقهای باشد که در آن ایران، عمان و کشورهای عربی خلیج فارس درباره امنیت تردد در هرمز مستقیماً مذاکره کنند.
- عصبانیت ترامپ از توافقهای ایران و عمان، نشانهای از کمرنگ شدن روزافزون نقش آمریکا درباره سرنوشت تنگههرمز است.
- طراحی مسیر امن عبور برای کشتیها با توافق تهران و عمان، نشاندهنده ناکامی واشنگتن در تحمیل راهبردهای مدنظرش است.
۵
ضربات نظامی
- موضوع: ضربات نظامی روزهای اخیر ایران بر پیکر آمریکا در خلیجفارس
- اقدام: حمله به اهداف و منافع آمریکا در سراسر منطقه
- طیف متنوع اهداف:
- ناوشکنهای آمریکایی
- پایگاههای آمریکایی در سراسر منطقه، بهویژه در بحرین، اردن و کویت
- تجهیزات و تسلیحات آمریکایی موجود در تنگه هرمز
- نفتکشهای متعلق به آمریکا
- برخی اقدامات انجام شده:
- وارد آوردن ضربات سنگین به ناوگان هواگردهای آمریکایی (جنگنده، پهپاد، بالگرد)
- حمله موشکی به ناوهواپیمابر «جورج واشنگتن» و عقبنشینی این ناوگان
- انهدام و توقیف شهپادها و زهپادهای آمریکایی در تنگههرمز
- ایجاد هزینه برای اسکورت آمریکایی نفتکشها
- انهدام پهپادهای راهبردی ام. کیو ۹ بر فراز تنگههرمز
۶
معماری امنیتی جدید برای منطقه
- موضوع: توسعه همکاریهای منطقهای برای مدیریت بحران در منطقه
- اقدام: برگزاری نشست روز دوشنبه در عمان با حضور ایران و کشورهای حاشیه خلیجفارس
- هدف: تضمین ثبات و امنیت در منطقه خلیج فارس
- راهبرد: اعتمادسازی میان کشورهای منطقه گسترش همکاریها
- پیامها:
- هرچه کشورهای منطقه برای مدیریت بحران بیشتر به گفتوگو با ایران متکی شوند، نقش واشنگتن در معماری امنیتی خلیجفارس کاهش مییابد.
- تنگههرمز برای ایران تنها یک ابزار فشار اقتصادی نیست، بلکه میتواند به بستری برای بازتعریف ترتیبات امنیتی منطقه تبدیل شود.
- ابتکار گفتوگوهای ایران و کشورهای حاشیه خلیجفارس، نشاندهنده ناامیدی روزافزون کشورهای منطقه از نقشآفرینی کاخسفید در تحولات جاری است.
- گزاره ایران درباره نقش مخرب آمریکا در ترتیبات امنیتی خلیجفارس در حال تثبیت شدن است.
نظر شما